Nhu cầu việc làm ngành bán dẫn tăng cao đặt ra bài toán cho việc đào tạo kỹ sư ngành này để bắt kịp xu thế, đáp ứng thị trường. Tại Việt Nam, các trường Đại Học, trung tâm đào tạo, doanh nghiệp trong ngành đều đã triển khai hoạt động đào tạo nhân lực từ rất sớm, với nhiều hình thức dạy – học và thực hành khác nhau. Mỗi cách thức đều có những ưu nhược điểm riêng. Trước khi làm được công việc của kỹ sư thiết kế bán dẫn, các ứng viên đã phải trải qua nhiều bước đào tạo.

Một kỹ sư thiết kế chip có thể được đào tạo bằng những hình thức nào ?

1. Đào tạo tại trường đại học:
   • Chương trình đào tạo tại đây thường kéo dài từ 4-5 năm tùy mỗi trường. Hiện tại, có khá nhiều trường mở ra ngành đào tạo kỹ sư bán dẫn. Ở năm cuối, sinh viên được tiếp cận và học sâu hơn về 1 số môn liên quan đến thiết kế chip, làm đồ án chuyên ngành. Yêu cầu tốt nghiệp đại học là bắt buộc cho ngành thiết kế chip.
2. UpSkill:
   • Đây là một chương trình mới của Viện Công nghệ Thông tin – Đại học Quốc gia Hà Nội. Chương trình đào tạo UpSkill về Thiết kế vi mạch được thiết kế với tư duy thực chiến, kết hợp 3 tháng học lý thuyết và 3 tháng làm dự án thực tế, giúp các giảng viên, kỹ sư tốt nghiệp ngành gần có thể học tập bồi dưỡng nâng cao năng lực, trình độ, kỹ năng để có thể tham gia ngay vào lĩnh vực Thiết kế vi mạch bán dẫn. Có thể tham khảo thêm về hình thức này tại đây.
3. Training Center:
   • Ở Việt Nam, một số trung tâm đào tạo tư nhân cũng đã ra đời. Các trung tâm này được các kỹ sư trực tiếp mở và vận hành. Đa số các trung tâm là tự phát từ các kỹ sư, giảng viên, giáo trình và chất lượng giảng dạy chưa có nhiều thông tin để kiểm chứng. Các bạn có thể tham khảo: Trung tâm đào tạo thiết kế vi mạch Semicon (semiconvn.com), Trung Tâm Đào Tạo Thiết Kế Vi Mạch ICTC, ICDEMY …
4. Internship:
   • Thực tập là hình thức đào tạo phổ biến tại các công ty trước khi sinh viên ra trường. Trong thực tế, đây là hình thức học tập hơn là công hiến dù là sinh viên có cơ hội tham gia đóng góp vào dự án tùy mức độ và khả năng. Tất nhiên, sinh viên phải hoàn thành các yêu cầu từ đội ngũ kỹ sư giám sát.
5. Basic Training:
   • Sau khi có được hợp đồng với công ty, các bạn sẽ được công ty trực tiếp đào tạo. Mục tiêu là làm quen với môi trường làm việc, cách thức vận hành công việc và các nền tảng kiến thức cơ bản của quy trình thiết kế chip, các kỹ năng cơ bản của kỹ sư thiết kế chip.
6. Advance Training:
   • Sau khi kết thúc quá trình “Basic Training“, kỹ sư sẽ được dẫn dắt chuyên sâu về lĩnh vực mình làm và được hướng dẫn, giám sát bởi kỹ sư có nhiều kinh nghiệm hơn trước khi vào dự án thực tế.
7. Real Project Base Training:
   • Kỹ sư được tham gia, đóng góp công sức vào dự án. Ở giai đoạn này, sự giám sát, nâng đỡ của các kỹ sư có kinh nghiệm sẽ là cơ sở cho các kỹ sư mới hòa nhập nhanh vào công việc thực tế. Giai đoạn này tầm 6 tháng-1 năm, tùy vào dự án và tình hình công việc.

Đánh giá và so sánh các hình thức tuyển dụng dựa trên tính hiệu quả của quá trình đào tạo

Trong các hình thức ở trên, việc được đào tạo từ trường đại học là yêu cầu bắt buộc. Việc được đào tạo chuyên môn khi tham gia dự án cũng là điều đương nhiên các kỹ sư sẽ được trải qua. Do đó, những khoảng thời gian này gần như là sẽ chung cho mọi kỹ sư sau khi nhận được việc làm.

Trước khi là nhân viên chính thức, sinh viên có thể được trả tiền khi đến thực tập tại công ty. Trong khi đó, ở các hình thức đào tạo khác (upskill, training center), học viên đều phải trả phí.

Xét về độ gần sát với thực tế công việc, hình thức thực tập có hiệu quả cao nhất, bởi khi được nhận vào công ty làm chính thức đã được training. Trong khi các trung tâm đào tạo hoặc lớp Upskill có chương trình dựa theo kỹ năng công việc, nhưng ít có định hướng theo văn hóa, đặc thù của mỗi công ty khác nhau ngoài thị trường.

Mặt khác, ở khóa UpSkill và các Training Center, nội dung đào tạo sẽ được trải dài theo quy trình thiết kế chứ không chuyên sâu vào mảng cụ thể nào. Điều này sẽ trang bị cho học viên kiến thức toàn bộ của quy trình thiết kế chip, nhưng lại thiếu tính chuyên sâu. Điều này tạo ra sự an toàn khi đi xin việc, nhưng lại không tạo ra tính cạnh tranh và sự khác biệt của học viên khi đi phỏng vấn.

Để có cái nhìn về các mô hình này, cùng tham khảo bảng so sánh (benchmark) sau. Phần “Thời gian và Hiệu quả” thể hiện thời gian đào tạo mà kỹ sư phải trải qua từ trước và sau khi vào công để có thể tham gia dự án thật. Lưu ý, tiêu chí “thời gian đào tạo” và “mức độ gần với thực” tế được đánh giá dựa trên kinh nghiệm cá nhân. Nó có thể sai khác so với thực tế tùy trường hợp cụ thể.

Nếu quá trình đào tạo Upskill và Training Center được gần hơn với thực tế của công ty và chuyên sâu vào một mảng thay vì toàn bộ quy trình thì hiệu quả sẽ ngang với việc sinh viên được đào tạo thực tập. Đó là lý do cho trường hợp 5 và 6. Điều này có vẻ chưa đạt được trong tương lai gần, vì hiện tại sự kết hợp các mô hình đó với kỹ sư của các công ty là không nhiều. Hiện tại, chỉ có các công ty chuyên về EDA như Synopsys, Cadence là kết hợp và hỗ trợ về Tool cũng như License.

Sinh viên không có chuyên môn thiết kế bán dẫn sẽ được đào tạo như thế nào?

Thực tế ở Việt Nam, các bạn fresher được nhận vào công ty có 3 trường hợp:

1. Đã từng được đào tạo qua về thiết kế bán dẫn tại trường đại học, có học lực khá trở lên.
2. Có kỹ năng tốt về tư duy logic, tiếng Anh, tốt nghiệp chuyên ngành gần với điện tử, cơ điện, công nghệ thông tin.
3. Kết hợp cả 1 và 2.

Những công ty mạnh về đào tạo, và tuyển số lượng lớn fresher sẽ ưu tiên các ứng viên thuộc trường hợp 2. Có thể lấy ví dụ như công ty Renesas. Các công ty tuyển số lượng fresher ít hơn , sẽ quan tâm đến ứng viên ở trường hợp 1, vì sẽ rút ngắn thời gian đào tạo tại công ty vốn tốn thêm công sức của các kỹ sư có kinh nghiệm.

Dù tốn thêm thời gian và chi phí, hình thức đào tạo Upskill và Training center có ý nghĩa lớn đối với những người ngoài chuyên ngành. Đơn cử như những kỹ sư ngành thiết kế phần mềm, có thể học và tiếp cận ngành thiết kế chip thông qua các khóa học này. Với đặc thù coi trọng tư duy logic và kỹ năng ngoại ngữ, ngành thiết kế chip đã chứng mình qua thực tế nhiều năm rằng, sinh viên của những ngành kỹ thuật như Điện, Điện Tử, Cơ điện tử, Điều khiển tự động, Công nghệ thông tin đủ nền tảng để dấn thân vào con đường trở thành kỹ sư thiết kế chip trong tương lai.

Một số ý tưởng nâng cao chất lượng đào tạo

• Trong thực tế, không có mô hình đào tạo nào sát với thực tế nhất hơn việc giao việc cho kỹ sư và giám sát hỗ trợ họ. Việc này hiệu quả cho cả những kỹ sư đã nhiều năm kinh nghiệm khi họ muốn chuyển sang một mảng công việc khác. Việc đào tạo kết hợp với trách nhiệm hoàn thành công việc cũng sẽ cho kỹ sư nhiều động lực để họ phấn đấu vượt khó. Bên cạnh đó, môi trường công việc cũng sẽ tác động đến nỗ lực của kỹ sư. Xét về tính hiệu quả, việc đào tạo ở các công ty sẽ mang lại hiệu quả cao nhất. Tuy nhiên, việc này cũng có hạn chế vì dung lượng đào tạo của mỗi công ty là hữu hạn. Kỹ sư cũng tập trung phần lớn cho dự án, khó có thể mang trọng trách đào tạo khi chiếm thời lượng quá lớn.

• Có thể cho sinh viên thực tập sớm hơn so với thời điểm sát với kỳ thi tốt nghiệp như hiện tại. Sự tiếp cận càng sớm sẽ càng có hiệu quả và làm giảm được sư lan man khi lựa chọn chuyên ngành. Một số trường hợp đảm bảo yêu cầu làm việc của các công ty, các trường có thể chủ động cho tốt nghiệp sớm.

• Đối với quá việc đào tạo với mô hình Upskill và Training Centers, phải đẩy mạnh sự kết hợp với các kỹ sư và các công ty. Mục đích là để cập nhật các kỹ thuật, công nghệ mới nhất, giảm thiểu khác biệt về công cụ, quy trình thiết kế…giữa đào tạo và thực tế công việc. Việc này giúp kỹ sư hòa nhập nhanh với công việc khi tham gia vào dự án ở công ty, tiết kiệm tài nguyên đào tạo của công ty.

• Bên cạnh việc đào tạo về kỹ thuật, một số kỹ năng mềm khác như giao tiếp, ngoại ngữ, sắp xếp công việc, trình bày, giải thích, tìm hiểu độc lập và thảo luận cũng cần được để ý và cải thiện.

Trên đây là tổng hợp góc nhìn về việc đào tạo kỹ sư thiết kế bán dẫn. Mọi mô hình đào tạo đều có ý nghĩa riêng và góp phần vào việc nâng cao kỹ năng cho kỹ sư. Khi số lượng đào tạo tại công ty không đủ nhiều để đáp ứng nhu cầu của thị trường, thì việc xúc tiến các hoạt động đào tạo ngoài công ty là điều cần thiết để hiện thực hóa mục tiêu số lượng kỹ sư thiết kế chip trong tương lai. Vấn đề còn lại là, các trung tâm ngoài công ty cần luôn cải tiến, nâng cao chất lượng đào tạo, rút ngắn thời gian hòa nhập của các học viên khi tham gia vào dự án tại công ty.